Systemy rynnowe
Montaż systemu rynnowego to jeden z tych etapów budowy, których wagę docenia się zwykle dopiero wtedy, gdy coś zacznie szwankować. Źle dobrany spadek, zbyt rzadko rozstawione haki czy pominięty test szczelności mogą skutkować zalewaniem elewacji, zawilgoceniem fundamentów albo odrywaniem się rynny pod ciężarem zalegającego śniegu już po pierwszym sezonie. W tym poradniku prowadzimy przez cały proces montażu, od przygotowania narzędzi, przez wyznaczenie spadku i mocowanie haków, aż po połączenie systemu z rurami spustowymi i sprawdzenie jego szczelności.
Poniższy opis dotyczy typowego montażu na dachu skośnym z deską okapową lub krokwiami, niezależnie od tego, czy zdecydujesz się na rynny plastikowe, czy stalowe. Tam, gdzie materiał ma znaczenie dla sposobu wykonania danego etapu, zaznaczamy to wyraźnie.
Zanim wejdziesz na drabinę czy rusztowanie, warto skompletować wszystkie narzędzia i elementy systemu, żeby nie przerywać pracy w połowie etapu.
Standardowy zestaw obejmuje:
Z elementów systemu rynnowego skompletuj rynny i rury spustowe w odpowiedniej długości, haki rynnowe, lej spustowy, narożniki (jeśli dach tego wymaga), złączki, denka zaślepiające, a do montażu rur spustowych dodatkowo kolanka i obejmy. Przy montażu rynien plastikowych temperatura otoczenia ma znaczenie, ponieważ niskie temperatury ograniczają elastyczność PVC, dlatego najlepiej planować prace przy temperaturze powyżej kilku stopni Celsjusza.
Każdy poprawny montaż zaczyna się od dokładnego zmierzenia długości okapu i ustalenia, gdzie znajdzie się najniższy punkt systemu, czyli miejsce odpływu do rury spustowej. To właśnie w tym miejscu woda będzie się ostatecznie zbierać, dlatego cały spadek rynny prowadzi w jego stronę.
Standardowo przyjmuje się spadek rzędu 2 do 3 mm na każdy metr bieżący rynny w kierunku odpływu, co przy odcinku długości 10 metrów oznacza różnicę wysokości rzędu 2-3 cm między najwyższym a najniższym punktem. Zbyt mały spadek powoduje zaleganie wody i jej zamarzanie zimą, a zbyt duży sprawia, że woda nie wypełnia całego przekroju rynny i system traci na wydajności. Na tym etapie warto też od razu zdecydować, gdzie dokładnie znajdzie się lej centralny lub spustowy, ponieważ od tego punktu odmierzane są kolejne pozycje haków.
Jeśli montaż poprzedzał etap projektowania, liczba i rozmieszczenie rur spustowych powinny wynikać z obliczonej wcześniej efektywnej powierzchni dachu (EPD), a nie tylko z samej długości okapu. Przyjmuje się, że na jedną rurę spustową powinno przypadać orientacyjnie nie więcej niż około 100 m² powierzchni dachu, a pojedynczy odcinek rynny nie powinien być dłuższy niż mniej więcej 10-12 metrów. Rury rozmieszczone centralnie na danym odcinku obsługują większą powierzchnię niż te umieszczone na jego końcu, ponieważ woda spływa do nich z dwóch stron, dlatego przy planowaniu pozycji odpływu warto to uwzględnić.
Po ustaleniu spadku oznacz miejsce leja spustowego markerem lub ołówkiem stolarskim. Następnie zamontuj dwa skrajne haki, czyli pierwszy w najwyższym punkcie systemu, blisko krawędzi okapu, i drugi przy samym odpływie. Pierwszy hak umieszcza się zwykle w odległości około 10 do 15 cm od krawędzi dachu lub leja. To właśnie te dwa haki wyznaczają linię spadku dla całej rynny, dlatego ich pozycja musi być wyznaczona z dużą precyzją przy pomocy poziomicy. Między oba haki rozciąga się następnie sznurek traserski lub żyłkę, która posłuży jako prowadnica przy montażu kolejnych haków na całej długości okapu.
Wzdłuż naprężonego sznurka montuje się kolejne haki w regularnych odstępach co 50 do 60 cm, a w rejonach o większym obciążeniu śniegiem rozstaw ten warto zagęścić. W miejscach, gdzie planowane jest połączenie odcinków rynny złączką, dodatkowe haki montuje się bliżej siebie, ponieważ to właśnie tam system jest najbardziej narażony na odkształcenia.
Sposób mocowania haków zależy od konstrukcji dachu. Przy obecności deski okapowej stosuje się haki doczołowe przykręcane bezpośrednio do niej, natomiast przy dachach bez takiej deski wykorzystuje się haki nakrokwiowe mocowane do krokwi, dla których trzeba wcześniej przygotować odpowiednie bruzdy w warstwie pokrycia. Niezależnie od typu haka, jego pozycję na każdym etapie warto kontrolować poziomicą, dotykając naciągniętego sznurka, żeby spadek pozostał równy na całej długości okapu.
Jeśli system nie zawiera gotowego leja centralnego z fabrycznie wyciętym otworem, w dnie rynny trzeba wyciąć otwór odpowiadający średnicą rurze spustowej. Krawędź wyciętego otworu zagina się zgodnie z kierunkiem spływu wody, co zapobiega podciekaniu i poprawia sztywność tego miejsca. Lej spustowy montuje się od strony przedniej rynny, zaginając blaszki mocujące na jej tylnej ściance, tak aby całość trzymała się stabilnie nawet pod naporem dużej ilości wody podczas ulewy.
Gdy haki są już zamontowane na całej długości okapu, czas na ułożenie samych rynien. Przed wpięciem w haki warto zdjąć folię ochronną, jeśli rynny były nią zabezpieczone fabrycznie. Poszczególne odcinki łączy się przy pomocy złączek z uszczelką, a w niektórych systemach również metodą na zakład, czyli wsuwając jeden odcinek w drugi.
Niezależnie od wybranej metody, między sąsiednimi odcinkami rynny warto zostawić niewielki odstęp, rzędu kilku milimetrów, który pozwala materiałowi swobodnie pracować pod wpływem zmian temperatury. Pojedynczy, nieprzerwany odcinek rynny nie powinien przekraczać orientacyjnie 10-12 metrów długości, ponieważ dłuższe odcinki wymagają podziału systemu i zastosowania dodatkowej rury spustowej, a w wielu systemach również złączek dylatacyjnych kompensujących większe ruchy termiczne, zgodnie z zaleceniami montażowymi producenta.
Na dachach z załamaniami, wykuszami lub lukarnami nieodzowne są narożniki rynnowe, wewnętrzne lub zewnętrzne w zależności od kierunku załamania połaci. Łączenie narożnika z rynną wykonuje się najczęściej na zakład, zgodnie z kierunkiem spływu wody, co dodatkowo usztywnia to newralgiczne miejsce. W okolicach naroży i wykuszy dobrze jest zagęścić rozstaw haków, ponieważ to właśnie tam system najczęściej bywa przeciążony.
Tam, gdzie rynna się kończy bez podłączenia do kolejnego odcinka czy odpływu, montuje się denko zaślepiające, które zapobiega niekontrolowanemu wyciekowi wody na boki. Każde takie zakończenie warto dodatkowo uszczelnić zgodnie z zaleceniami producenta konkretnego systemu.
Po zakończeniu montażu części poziomej przychodzi czas na pion spustowy. Rury spustowe rozmieszcza się najczęściej w narożnikach budynku, zgodnie z wcześniej zaplanowaną liczbą odpływów przypadających na daną powierzchnię dachu, tak aby równomiernie rozłożyć ilość odprowadzanej wody i zachować estetykę elewacji. Najpierw mocuje się do elewacji dyble, których długość trzeba dobrać do grubości warstwy ocieplenia budynku, a na nich osadza obejmy trzymające rurę. Pierwszą obejmę ustawia się w pionie, zachowując odpowiedni odstęp rury od ściany, kolejne montuje się w regularnych odstępach, zwykle co około 2 metry, oraz dodatkowo w miejscach łączenia poszczególnych odcinków rury.
Rurę spustową łączy się z lejem przy pomocy kolanek, a w sytuacji, gdy potrzebne jest odsunięcie pionu od ściany, stosuje się dwa kolanka pod odpowiednim kątem połączone krótkim odcinkiem prostej rury. Koniec instalacji powinien znajdować się kilkanaście do trzydziestu centymetrów nad gruntem, w zależności od tego, czy woda ma trafiać do kanalizacji deszczowej, zbiornika na deszczówkę, czy bezpośrednio na teren. W pierwszym przypadku warto rozważyć montaż wpustu z osadnikiem i rewizją, ułatwiającego czyszczenie systemu, w drugim wystarczy zamontować wylewkę skierowaną z dala od fundamentów.
Zanim uznasz montaż za zakończony, warto sprawdzić, czy cały system działa tak, jak powinien. Najprostszy test polega na wlaniu wody do rynny, mniej więcej do trzech czwartych jej wysokości, przy zamkniętym odpływie, i obserwacji, czy w żadnym miejscu połączeń nie pojawia się przeciek. Dodatkowo warto przejść wzdłuż całej rynny z poziomicą, sprawdzając spadek co dwa lub trzy metry, ponieważ nawet niewielka różnica w nachyleniu potrafi spowodować lokalne gromadzenie się wody i jej zamarzanie w okresie zimowym.
Jeśli test wykaże nieszczelność na którymś z połączeń, najczęściej wystarczy poprawić dokręcenie złączki lub dołożyć dodatkową porcję uszczelniacza w miejscu łączenia. Problemy ze spadkiem wymagają natomiast skorygowania pozycji odpowiednich haków, dlatego dobrze jest wykonać ten test, zanim ostatecznie dokręcisz wszystkie elementy na stałe.
Kilka powtarzających się usterek odpowiada za zdecydowaną większość problemów z systemami rynnowymi montowanymi samodzielnie.
Prosty dach dwuspadowy lub jednospadowy bez większych komplikacji architektonicznych wielu inwestorów montuje samodzielnie, korzystając z podstawowego zestawu narzędzi i odrobiny cierpliwości. Sytuacja zmienia się jednak przy dachach wielopołaciowych, z licznymi wykuszami, lukarnami czy nietypowymi załamaniami połaci, gdzie precyzyjne zaplanowanie spadków i rozmieszczenia odpływów wymaga doświadczenia. Podobnie wygląda to przy systemach rynien ukrytych, wymagających dodatkowych prac związanych z gzymsem i jego obróbkami, a także przy rynnach z materiałów wymagających specjalistycznej obróbki, takich jak miedź czy aluminium na zamówienie.
W takich przypadkach koszt zlecenia montażu doświadczonej ekipie dekarskiej zwykle szybko się zwraca, ponieważ błędy popełnione na etapie planowania spadków czy rozmieszczenia odpływów bywają trudne i kosztowne do skorygowania po zakończeniu prac.
